In dit artikel
AI in de advocatuur is toegestaan, zolang je de geheimhoudingsplicht bewaakt en elk resultaat zelf controleert. Voor samenvatten, eerste concepten, contractreview en vertalen is AI al bruikbaar. Voor jurisprudentie zoeken met een gewone chatbot niet: die verzint soms uitspraken die er niet zijn. Hieronder lees je per taak wat werkt, wat de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) zegt, welke tools er zijn voor Nederlands recht en hoe je ze veilig inzet. Dit is algemene informatie en geen juridisch advies. Voor je eigen kantoor of organisatie geldt wat je toezichthouder, deken of compliance-afdeling zegt.
Wat kan AI in de praktijk voor je doen?
| Taak | Hoe goed werkt het | Waar je op let |
|---|---|---|
| Dossiers en stukken samenvatten | Goed, ook voor lange processtukken | Controleer data, bedragen en namen. Een samenvatting laat dingen weg |
| Eerste concept van brief, mail of dagvaarding | Goed als startpunt | Juridische onderbouwing en citaten komen van jou |
| Contractreview | Goed voor afwijkingen van je standaardclausules | Gebruik een tool met je eigen playbook en bronvermelding |
| Jurisprudentie en wetgeving zoeken | Alleen betrouwbaar met een tool die bronnen toont | Een gewone chatbot kan uitspraken en ECLI-nummers verzinnen |
| Vertalen | Goed | Laat juridische termen en bedragen controleren |
| Intern: notulen, planning, offertes | Goed | Dezelfde vertrouwelijkheidsregels |
Het patroon is dat AI het beste werkt bij tekst die al in je dossier staat, en het slechtst bij vragen waarop het antwoord uit het geheugen van het model moet komen. Over de eerste categorie lees je meer in onze gids ChatGPT op het werk.
Wat zegt de NOvA over AI?
De NOvA verbiedt AI niet. In haar Aanbevelingen AI in de advocatuur (versie 2025, opgesteld door de projectgroep Digitalisering & AI) staat dat AI "een waardevol hulpmiddel voor de advocaat" is, mits je let op de kernwaarden: onafhankelijkheid, partijdigheid, deskundigheid, integriteit en vertrouwelijkheid. De advocaat blijft zelf verantwoordelijk voor het advies. Het zijn aanbevelingen, geen tuchtregels, maar ze laten zien wat de beroepsgroep van je verwacht.
Dit staat erin, in onze woorden:
- Controleer alles. Citaten, jurisprudentie en feiten handmatig controleren voor gebruik, en alleen tools gebruiken die bronnen vermelden.
- Geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools. De NOvA schrijft dat je er rekening mee moet houden dat een tool meer data gebruikt naarmate je er minder voor betaalt, en dat je bij de leverancier nagaat hoe data worden gebruikt.
- Privacy by design. Deel alleen strikt noodzakelijke informatie, leg je afwegingen vast, voer geen cliëntgegevens in publieke AI-modellen in, vraag de cliënt om toestemming voor AI-gebruik in het dossier en doe een Data Protection Impact Assessment (DPIA) bij verwerking van persoonsgegevens.
- Ken de datastromen. Waar worden data opgeslagen en verwerkt, door welke onderaannemers, en blijven input en output binnen de kantooromgeving?
- Kantoorbeleid. Stel een kantoorbreed AI-beleid op, informeer cliënten erover en houd toezicht op medewerkers en leveranciers. Hoe je dat aanpakt, lees je in AI-beleid opstellen.
- Leverancierscontracten. Controleer voorwaarden op data-eigendom, aansprakelijkheid en exitclausules, en vertrouw niet alleen op FAQ's of marketingbeloften.
Let op: de NOvA kondigde op 12 november 2026 een campagne aan over verantwoord AI-gebruik en een herziene versie van de aanbevelingen. De tekst die wij lazen is de versie van 2025. Controleer dus op advocatenorde.nl wat er in de nieuwste versie staat.
Over de toestemming van de cliënt schrijft advocatenkantoor Stibbe in een artikel van februari 2026 dat dit verder lijkt te gaan dan de huidige beroepsregels. Of je het doet, is dus een eigen afweging, maar de NOvA beveelt het wel aan.
Geheimhouding en AVG: wat geldt er?
Artikel 11a van de Advocatenwet verplicht de advocaat tot geheimhouding van wat hij bij zijn beroepsuitoefening te weten komt, en dezelfde plicht geldt voor medewerkers en personeel. Die plicht blijft ook na het einde van de beroepsuitoefening bestaan. Een AI-tool waar je dossierstukken in plakt, krijgt dus informatie waar die plicht op rust. Daarom ligt de lat bij de leverancier: wie kan erbij, wordt het gebruikt voor training, waar staat het?
Daarnaast geldt de AVG zodra je persoonsgegevens invoert, en dat zijn bijna altijd de gegevens van cliënten, wederpartijen en getuigen. Je hebt dan een verwerkersovereenkomst nodig, een rechtsgrond en vaak een DPIA. Wat de AVG van je vraagt bij AI, staat in AI en de AVG. Ook de AI-verordening speelt mee: de NOvA schrijft zelf dat bij de inzet van AI verplichtingen ontstaan vanuit de AI-verordening. Welke dat zijn en wanneer ze ingaan, lees je in onze uitleg van de AI Act.
Zakelijk of gratis account
Het verschil tussen een gratis of persoonlijk account en een zakelijk plan is voor jou het belangrijkste. Bij persoonlijke ChatGPT-abonnementen staat het gebruik van je gesprekken voor training standaard aan, tenzij je het uitzet. OpenAI schrijft dat het bedrijfsdata van Business, Enterprise en Edu standaard niet gebruikt voor training, zie ChatGPT zakelijk en is ChatGPT veilig. Dat is wel een instelling van de leverancier: het ontslaat je niet van een verwerkersovereenkomst, een DPIA en de afweging of je dit wilt met cliëntgegevens.
Microsoft schrijft in de documentatie van Microsoft Copilot dat prompts, antwoorden en data uit Microsoft Graph niet worden gebruikt om de onderliggende taalmodellen te trainen. EU-verkeer blijft binnen de EU Data Boundary. Modellen van Anthropic als subverwerker zijn daar op dit moment van uitgezonderd. Heeft je kantoor Microsoft 365, kijk dan met je IT-beheerder welke modellen zijn ingeschakeld.
Verzonnen jurisprudentie: het grootste risico
Een taalmodel schrijft wat waarschijnlijk klinkt. Daardoor kan het uitspraken, ECLI-nummers en wetsartikelen produceren die er netjes uitzien en niet bestaan. Ook de NOvA waarschuwt dat de output door jou gecontroleerd moet worden.
Nederlandse rechters zagen het al. Volgens Stibbe en Taxlive oordeelde de Rechtbank Oost-Brabant op 24 december 2025 dat een procespartij die zijn stukken met een AI-tool had opgesteld, de volledige proceskosten moest betalen wegens misbruik van procesrecht. De rechtbank vond niet dat AI-gebruik op zichzelf misbruik is. Wel droeg het indienen van ondermaatse, door AI geproduceerde stukken bij aan het misbruik. Stibbe meldt daarnaast twee zaken uit november 2025 waarin de rechtbank verwijzingen naar jurisprudentie niet kon terugvinden. Daar kon niet worden vastgesteld dat het door AI kwam, en de rechter liet de claims buiten beschouwing. Volgens Stibbe moet je als advocaat elke verwijzing naar rechtspraak, wetgeving en literatuur controleren, anders loop je ook tuchtrechtelijk risico.
Zo beperk je het risico:
- Zoek rechtspraak op in rechtspraak.nl of in een databank van een uitgever, en haal de tekst daar op. Gebruik AI nooit als bron voor een citaat.
- Kies tools die bij elk antwoord de bron tonen, en open die bron.
- Houd je prompts feitelijk. De NOvA wijst op tools die geneigd zijn je prompt te bevestigen, ook als die onjuist is.
- Leg vast wie wat gecontroleerd heeft.
Welke juridische AI-tools zijn er voor Nederlands recht?
Algemene assistenten als ChatGPT, Claude en Copilot zijn goed in tekstwerk. Voor onderzoek in Nederlandse bronnen zijn er gespecialiseerde tools, vaak van juridische uitgevers.
| Tool | Wat het is | Wat de aanbieder zegt |
|---|---|---|
| Libra (Wolters Kluwer) | AI-werkplek voor onderzoek, opstellen en controleren van juridische teksten, ook in Word | Antwoorden herleidbaar naar bronnen. Sinds 14 juli 2026 in Nederland gekoppeld aan Legal Intelligence met meer dan 5.000 extra contentbronnen |
| GenIA-L (Sdu) | AI-assistent met content uit Rechtsorde, OpMaat en NDFR, voor onderzoek, documentanalyse en opstellen | Invoer niet gebruikt voor training, data blijven in de EU, 14 dagen gratis proberen |
| Harvey | Platform voor advocatenkantoren en bedrijfsjuristen met onder meer contractanalyse en onderzoek | Heeft een EU-regio. Op de homepage staat niets over training op klantdata, vraag dat na |
| CoCounsel Legal (Thomson Reuters) | Onderzoek, analyse en opstellen met Westlaw en Practical Law als bronnen | Gebruikt volgens de aanbieder geen klantdata voor training. De pagina noemt geen Nederlands recht |
| ChatGPT Business, Claude, Microsoft Copilot | Algemene assistenten | Zie hierboven bij zakelijk of gratis account |
Over Libra zegt Wolters Kluwer verder dat het contracten en andere stukken controleert aan de hand van interne standaarden, en dat de lancering in Nederland en negen andere Europese landen eerder dit jaar plaatsvond. Libra noemt zichzelf ISO 27001-gecertificeerd, AVG-conform en gehost in de EER. Of Libra klantdata voor training gebruikt, staat niet op de pagina's die wij raadpleegden. Prijzen vonden we voor deze tools niet op de pagina's die we raadpleegden. Vraag een offerte of proefperiode aan.
Dit zijn uitspraken van de aanbieders zelf. Een onafhankelijke test van hoe goed ze Nederlands recht beantwoorden, vonden we niet. Doe dus eerst een proef met vragen waarvan je het antwoord al kent. Meer Nederlandse AI-aanbieders staan in Nederlandse AI-tools.
Zo begin je veilig
- Kies welke taken je wilt versnellen. Begin met samenvatten en eerste concepten.
- Beslis welk type tool bij welk type informatie hoort. Zonder cliëntgegevens kan een algemene assistent. Met cliëntgegevens alleen een tool met een zakelijke overeenkomst.
- Sluit een verwerkersovereenkomst, lees de voorwaarden en doe waar nodig een DPIA.
- Leg het beleid vast en bespreek het met je cliënten.
- Test op een dossier dat je al kent, en vergelijk het resultaat met je eigen werk.
- Controleer elk citaat voordat het je kantoor verlaat.
Veelgestelde vragen
Mag een advocaat ChatGPT gebruiken?
Ja, de NOvA verbiedt AI niet. De aanbevelingen zeggen wel dat je geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools moet stoppen en geen cliëntgegevens in publieke AI-modellen. Gebruik je ChatGPT voor cliëntdossiers, kies dan een zakelijk plan, regel een verwerkersovereenkomst en bepaal vooraf welke gegevens erin mogen.
Moet ik mijn cliënt toestemming vragen voor AI?
De NOvA beveelt het aan: vraag toestemming van de cliënt voor AI-gebruik in het dossier. Volgens Stibbe gaat dat verder dan de huidige beroepsregels. Een verplichting kunnen we uit de aanbeveling niet afleiden. Neem het in elk geval op in je algemene voorwaarden of AI-beleid.
Wat is het risico van AI bij jurisprudentie zoeken?
Een taalmodel kan uitspraken en ECLI-nummers verzinnen die er echt uitzien. Controleer daarom elke verwijzing in rechtspraak.nl of een juridische databank. Een tool die bronnen toont, helpt, maar vervangt je controle niet.
Is er een AI-tool speciaal voor Nederlands recht?
Ja, onder meer Libra van Wolters Kluwer en GenIA-L van Sdu, die putten uit Nederlandse juridische content. Beide zijn van uitgevers, die zelf aangeven dat antwoorden naar bronnen herleidbaar zijn.
Bronnen
- Nederlandse Orde van Advocaten: dossier Digitalisering & AI, met de Aanbevelingen AI in de advocatuur
- NOvA: nieuwsbericht Verantwoord werken met AI in de praktijk
- Advocatenwet, artikel 11a (wetten.overheid.nl)
- Wolters Kluwer: Legal Intelligence geïntegreerd met Libra in Nederland (14 juli 2026)
- Legal Intelligence: Libra AI workspace
- Libra: productpagina
- Sdu: GenIA-L
- Harvey
- Thomson Reuters: CoCounsel Legal
- Microsoft Learn: Data, Privacy, and Security for Microsoft Copilot
- Stibbe: Het gebruik van AI in juridische procedures (4 februari 2026)
- Taxlive: Gebruik van ondermaatse door AI geproduceerde processtukken leidt tot misbruik van procesrecht
Eindredactie: Jan van Musscher, hoofdredacteur · Zo werken we



