In dit artikel

Een AI-consultant kan twee dingen zijn: iemand die jou als bedrijf helpt met AI, of jijzelf als adviseur of trainer die AI inzet in je eigen werk. Deze gids gaat vooral over het tweede, want dat is waar de winst voor een zelfstandige of klein bureau zit: deskresearch, gespreksnotities, analyse, offertes, presentaties, trainingsmateriaal en opvolging gaan sneller met AI, mits je klantgegevens beschermt en elk resultaat zelf controleert. Zoek je juist een AI-consultant om in te huren, ga dan direct naar het stuk "Een AI-consultant inhuren".

Waar AI een consultant of trainer echt tijd bespaart

Taak Wat AI doet Wat jij blijft doen
Deskresearch Bronnen vinden, rapporten samenvatten, een eerste marktbeeld schetsen Bronnen openen en controleren, conclusies trekken
Gesprekken en interviews Transcript en samenvatting, besluiten en actiepunten Nuance, wat niet gezegd werd, vertrouwelijke passages
Analyse Structuur, formules, thema's in open antwoorden Rekenen controleren, interpretatie
Voorstel en offerte Eerste opzet, varianten, toon aanpassen Scope, prijs, voorwaarden
Presentaties en rapporten Opzet, slides, samenvatting voor de directie Verhaallijn, cijfers, eigen inzicht
Workshop en training Programma, opdrachten, casussen, quizvragen, handouts Didactiek, groepsdynamiek, actualiteit
Opvolging Samenvatting, mailconcept, actielijst Toon en afspraken

Het patroon is steeds hetzelfde: AI werkt goed op materiaal dat jij aanlevert en slecht op feiten uit het geheugen van het model. Je expertise blijft de reden dat een klant jou betaalt. Wie AI gebruikt om sneller te kunnen denken, wint tijd. Wie er de analyse aan overlaat, levert dunne adviezen af.

Deskresearch en marktverkenning

Voor losse zoekopdrachten naar bronnen en een eerste overzicht gebruik je een tool die bronnen toont. Perplexity geeft antwoorden met verwijzingen, en ChatGPT Deep Research maakt een langer rapport op basis van webbronnen. Beide zijn een startpunt: open de bronnen zelf, want een verwijzing bewijst niet dat de bron zegt wat de samenvatting beweert.

Heb je al een stapel rapporten, jaarverslagen of eerdere deliverables, dan werkt een omgeving waarin je jouw documenten uploadt beter dan een open vraag aan een chatbot. Twee voorbeelden:

  • Gemini Notebook (voorheen NotebookLM) beantwoordt vragen alleen op basis van de bronnen die je erin zet en verwijst naar de plek in het document. Handig voor een dossier per klant of opdracht.
  • Claude Projects laat je documenten en instructies per project bewaren, zodat je niet elke keer opnieuw uitlegt wie de klant is en welke toon je gebruikt. ChatGPT Projecten doet iets vergelijkbaars.

Een prompt voor een eerste verkenning:

"Je bent analist. Hieronder staan [aantal] documenten over [sector/onderwerp]. Maak een overzicht met: de vijf belangrijkste trends, per trend de bron en pagina, en een lijst van punten waarin de bronnen elkaar tegenspreken. Voeg niets toe wat niet in de documenten staat. Als je iets niet kunt onderbouwen, schrijf je 'niet in de bronnen'."

Interviews, workshops en klantgesprekken vastleggen

Notulen zijn de makkelijkste winst, en ook het punt waar vertrouwelijkheid het meest speelt. Een opname van een klantgesprek bevat bedrijfsinformatie, vaak ook persoonsgegevens van medewerkers. Hoe je transcriptie aanzet in Teams, Zoom en Meet staat in AI notuleren in Teams en Zoom, en welke tools Nederlands goed verstaan lees je in AI transcriptie Nederlands. Een deel van de tools werkt als bot die meedoet aan het gesprek, zoals Fireflies. Dat is voor de klant zichtbaar, en terecht: vraag altijd vooraf toestemming.

Gemini neemt notities in Google Meet: samenvatting, besluiten en vervolgstappen
Beeld: Google

Een prompt voor een interview-transcript:

"Hieronder staat het transcript van een interview met [rol, geanonimiseerd]. Maak (1) een samenvatting van maximaal 150 woorden, (2) de besluiten, (3) openstaande vragen, (4) drie citaten die letterlijk in de tekst staan, met tijdstip. Verzin geen citaten."

Controleer de citaten altijd tegen het transcript. Een model parafraseert graag en zet dat er dan als citaat tussen aanhalingstekens.

Analyse van antwoorden, cijfers en enquêtes

Open antwoorden uit een enquête of interviewreeks laten clusteren op thema's scheelt uren, en het levert een bruikbare eerste indeling op. Vraag om per thema het aantal antwoorden en twee voorbeeldzinnen, en tel een steekproef na. Voor spreadsheets: laat de assistent formules en draaitabellen opzetten en controleer de uitkomst zelf, zie AI in Excel. Met een rekenomgeving of code-uitvoering is een berekening betrouwbaarder dan een som in lopende tekst, maar ook dan blijft een steekproef nodig. In Copilot in Word, Excel en Outlook lees je wat Microsoft 365 Copilot in je eigen bestanden kan.

Voorstellen, offertes en rapporten

Een voorstel bestaat uit een deel dat bij elke klant verschilt (probleem, aanpak, scope) en een deel dat herhaalt (werkwijze, referenties, voorwaarden). AI helpt bij het eerste door varianten te schrijven en bij het tweede door je eigen bouwstenen netjes aan te passen. De uitgewerkte aanpak met prompts staat in AI offerte maken. Zet prijs en voorwaarden zelf neer, want een model verzint met plezier een uurtarief of een levertijd.

Prompt voor een managementsamenvatting:

"Schrijf een managementsamenvatting van maximaal 200 woorden van het onderstaande rapport voor een directie die niets van het vakgebied weet. Begin met de conclusie en de aanbeveling. Gebruik alleen cijfers uit de tekst. Noem onderaan welke twee aannames het zwakst onderbouwd zijn."

Presentaties en sheets maken

Een eerste opzet van een deck laat je door AI bouwen, de verhaallijn bepaal je zelf. Drie routes:

  • Gamma genereert een presentatie uit een opdracht of document. Volgens de Nederlandse prijspagina van Gamma is er een gratis plan met 400 credits bij aanmelding en maximaal 10 dia's per opdracht. Plus kost €8 per maand (€96 per jaar gefactureerd, 1.500 credits per maand, tot 100 dia's per opdracht, Gamma-branding weghalen) en Pro €18 per maand (€216 per jaar, 4.000 credits, eigen merkopmaak). Op de pagina staat dat er afhankelijk van je locatie belasting kan bijkomen. Exporteren kan naar PDF, PPTX, PNG en Google Slides. Gamma noemt zich SOC 2 Type II-conform, maar zet vertrouwelijke klantstukken pas in een tool nadat je de privacyvoorwaarden en de verwerkersovereenkomst hebt gelezen.
  • PowerPoint met Copilot als je klant of kantoor al Microsoft 365 heeft. Zie het nieuws over Copilot die de stijl van een bestaande presentatie overneemt.
  • ChatGPT Slides voor presentaties in ChatGPT zelf: ChatGPT Slides.

Een generieke AI-presentatie herken je aan de vele opsommingen en de lege kernboodschap. Schrijf daarom eerst zelf de zin die elke dia moet bewijzen, en geef die mee aan de tool.

AI voor trainers: programma, opdrachten, quizzen en handouts

Voor trainers en workshopbegeleiders is AI vooral een snelle sparringpartner voor ontwerp en materiaal. Dit werkt goed:

  • Programma-opzet. Geef doelgroep, voorkennis, duur en leerdoelen mee en vraag om een tijdschema met werkvormen. Jij past aan op wat je van de groep weet.
  • Casussen en rollenspellen. Laat varianten schrijven in de sector van de deelnemers, en haal herkenbare echte situaties eruit als ze op een klant lijken.
  • Quizvragen en kennischecks. Een model schrijft in een minuut twintig meerkeuzevragen. Controleer per vraag of het juiste antwoord echt juist is en of de afleiders niet toevallig ook kloppen.
  • Handouts en samenvattingen. Eigen slides of notities omzetten naar een leesbare handout van één pagina.
  • Differentiatie. Dezelfde uitleg op drie niveaus, of in eenvoudiger Nederlands.
  • Audio. Gemini Notebook maakt een gesproken samenvatting van je bronnen, bruikbaar als luisterversie bij een e-learning. Hoe dat gaat lees je in een podcast maken met NotebookLM.

Een prompt voor een workshop:

"Ontwerp een workshop van 3 uur voor [aantal] [functie] in [sector], met weinig voorkennis van [onderwerp]. Leerdoelen: [..]. Geef een tijdschema met per blok de werkvorm, de benodigde materialen en een opdracht. Reken 15 minuten pauze. Bedenk één opdracht die ze in tweetallen doen en één die ze aan hun eigen werk koppelen."

En voor een quiz:

"Schrijf 10 meerkeuzevragen over de tekst hieronder, met 4 antwoorden en één goed antwoord, met de zin uit de tekst waarop het antwoord rust. Vragen op niveau [begrip/toepassing], geen strikvragen."

Vul geen namen of cijfers van echte deelnemers in. Beoordelingen en evaluaties van personen laat je niet door een algemene chatbot opstellen.

Wat kosten de tools?

Veel van het werk doe je met één abonnement. Prijzen kunnen veranderen, check de actuele prijs op de officiële sites.

Tool Voor wie Prijs (zoals de leverancier toont)
ChatGPT Plus Zelfstandige, persoonlijk account €23 per maand inclusief btw, volgens de Nederlandse prijspagina van OpenAI
ChatGPT Business Twee of meer gebruikers, zakelijke afspraken Standard $25 per gebruiker per maand, $20 bij jaarbetaling (Amerikaanse bedragen uit het helpcentrum)
Claude Pro Zelfstandige, persoonlijk account $20 per maand, $17 per maand bij jaarbetaling (Amerikaanse prijspagina; Nederlandse bedragen in euro staan in ons prijsoverzicht)
Claude Team Twee of meer gebruikers, geen training op je gegevens Standard seat $25 per maand, $20 bij jaarbetaling (Amerikaanse prijspagina)
Microsoft 365 Copilot Bureaus met Microsoft 365 Business Zie ons overzicht voor de Nederlandse bedragen
Gamma Presentaties Gratis, Plus €8, Pro €18 per maand (zie hierboven)
Gemini Notebook Bronnen doorzoeken Gratis versie met limieten, meer bij betaalde Google AI-abonnementen

Voor een eenmanszaak is een persoonlijk abonnement van ongeveer twintig euro per maand de goedkoopste start. Heb je klantdata nodig in de tool, dan hoort daar een zakelijk plan met afspraken over gegevens bij. Meer zzp-specifieke tips staan in AI voor zzp'ers.

Vertrouwelijkheid, NDA en AVG

Dit is het deel waar consultants fouten maken, omdat het werk er zo vertrouwelijk uitziet en de tools zo gewoon.

Persoonlijke accounts zijn niet voor klantdata. Bij gratis en persoonlijke abonnementen mag de aanbieder gesprekken in veel gevallen gebruiken om modellen te verbeteren, tenzij je dat uitzet. Anthropic toont in de prijsvergelijking dat training bij Free, Pro, Max en Ultra "Opt-out" is en bij Team en Enterprise "None by default". OpenAI schrijft bij Business dat je gegevens nooit voor training worden gebruikt (zie ChatGPT zakelijk). Standaard geen training is een belangrijk verschil, maar het vervangt geen verwerkersovereenkomst.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is duidelijk. De AP ontving meldingen van medewerkers die persoonsgegevens in een AI-chatbot invoerden en ziet dat als een datalek als de organisatie dat niet had toegestaan. Maakt een organisatie het gebruik zelf tot beleid, dan is het volgens de AP geen datalek, maar vaak wel niet toegestaan. De AP adviseert duidelijke afspraken over wat wel en niet mag worden ingevoerd en afspraken met de aanbieder dat de gegevens niet worden bewaard. Lees het bericht Caution: use of AI chatbot may lead to data breaches.

Je NDA gaat over meer dan persoonsgegevens. Ook zonder één naam kan een strategiedocument, prijsmodel of overnameplan onder geheimhouding vallen. Lees je NDA en je opdrachtovereenkomst: staat er iets over verwerking door derden, opslag buiten de EU of subverwerkers? Dan valt een cloud-AI daaronder. Twijfel je, vraag de klant toestemming vóór je iets uploadt. Het is een mail van twee regels.

Praktische afspraken met jezelf:

  1. Maak drie categorieën: openbaar (mag overal in), intern bij de klant (alleen in een zakelijk plan met verwerkersovereenkomst, en alleen na toestemming), en strikt vertrouwelijk of bijzondere persoonsgegevens (niet in een cloud-AI, of alleen in een lokale oplossing).
  2. Anonimiseer waar het kan: klantnaam wordt "Klant A", bedragen worden afgerond of vervangen, namen worden rollen.
  3. Zet de geheugenfunctie en het bewaren van chats uit of beperk het in tools die klantdata zien. Zie ChatGPT-geheugen uitzetten.
  4. Schrijf op welke tools je gebruikt en waarvoor. Dat is nuttig voor je verwerkersregister en voor als een klant ernaar vraagt.
  5. Heb je medewerkers of freelancers, leg dit vast in een AI-beleid. Wat de AVG verder vraagt staat in AI en de AVG, en de AI Act vraagt van organisaties ook AI-geletterdheid van personeel. Voor het grotere plaatje zie AI Act uitgelegd.

Controleren en eerlijk zijn naar je klant

Een adviesrapport met een verzonnen bron of een fout cijfer is jouw fout, niet die van het model. Daarom:

  • Open elke bron die je citeert. Zoek de zin op.
  • Reken elk cijfer dat in een deliverable komt zelf na.
  • Laat AI geen actuele wetgeving of marktcijfers uit het geheugen noemen. Zoek ze op.
  • Vraag het model naar tegenargumenten van je eigen conclusie. Modellen bevestigen vaak de aanname in je vraag.
  • Houd een logboek bij van wat AI heeft gedaan in een opdracht, zodat je het kunt uitleggen.

Over transparantie naar de klant: een wettelijke algemene meldplicht voor "wij gebruikten AI" vonden we niet voor dit soort werk, maar je opdracht en je beroepsnorm kunnen er wel iets over zeggen. De AI Act kent wel transparantieregels voor bepaalde AI-content, bijvoorbeeld synthetische beelden en deepfakes. Het eerlijke en handige is om in je offerte of werkwijze te zetten dat je AI gebruikt als hulpmiddel, voor welke stappen, en dat jij verantwoordelijk blijft voor het resultaat. Klanten vragen hier steeds vaker naar, en zo voorkom je een ongemakkelijk gesprek achteraf. Factureer je uren, denk dan na over wat je met de tijdwinst doet: een vaste prijs per resultaat past vaak beter bij werk dat met AI sneller gaat.

Een AI-consultant inhuren: wat doet die en wat vraag je?

Zoek je zelf iemand die je organisatie met AI helpt? Dan kom je termen tegen als AI-consultant, AI-strateeg, AI-trainer en implementatiepartner. Het werk loopt van trainingen voor medewerkers en het opstellen van beleid tot het koppelen van AI aan je systemen en het bouwen van automatiseringen. De waarde zit vooral in het vinden van de juiste toepassing voor jouw organisatie.

Vraag een kandidaat:

  1. Wat is de kleinste eerste stap? Een goede adviseur begint klein en meetbaar. Wie meteen een groot traject voorstelt, verdient mogelijk aan het traject zelf.
  2. Welke tools en welke data? Waar worden jouw gegevens verwerkt, is er een verwerkersovereenkomst, wordt er getraind op jouw data?
  3. Wat is het meetbare resultaat? Uren minder, minder fouten, of een werkend proces, en hoe wordt dat gemeten.
  4. Welke eerdere opdrachten, met referenties? Liefst in jouw branche of van jouw omvang.
  5. Wat gebeurt er na afloop? Blijft je team zelf werken met wat is opgeleverd?
  6. Wat doen ze zelf met AI? Een consultant die zijn eigen werk niet met AI doet, kan er moeilijk over adviseren.

Voor een training van je team volstaat soms een korte workshop; kijk dan ook bij AI-cursussen. Prijzen verschillen sterk per aanbieder en wij nemen geen bedragen over uit lijsten van bureaus die zelf verkopen: vraag een offerte met vaste scope.

Zo begin je

  1. Kies één taak die je elke week doet, bijvoorbeeld de samenvatting na een gesprek.
  2. Doe het een maand met één tool, met geanonimiseerde of eigen data.
  3. Noteer de tijd die het scheelt en de fouten die je moest herstellen.
  4. Pak pas daarna een tweede taak aan, zoals voorstellen of materiaalontwerp.
  5. Schrijf je regels voor klantdata op en neem ze op in je werkwijze.

Wil je een basis in prompts, begin dan met 50 ChatGPT-prompts die echt werken en ChatGPT op het werk.

Veelgestelde vragen

Welke AI is het beste voor een consultant?

Er is geen enkele beste. Voor documentgebonden werk (rapporten, dossiers per klant) zijn Claude Projects en Gemini Notebook handig, voor een brede assistent ChatGPT, en voor kantoren met Microsoft 365 Copilot. Kies op basis van waar je klantdata veilig kan en welke tool je team al heeft, en vergelijk bijvoorbeeld Claude en ChatGPT.

Mag ik klantgegevens in ChatGPT of Claude zetten?

In een gratis of persoonlijk account niet als de gegevens vertrouwelijk zijn of persoonsgegevens bevatten. Met een zakelijk plan, een verwerkersovereenkomst, toestemming van de klant en liefst geanonimiseerde invoer kan het wel. Kijk ook naar wat je NDA zegt.

Moet ik mijn klant vertellen dat ik AI gebruik?

Een algemene wettelijke plicht daarvoor vonden we niet, maar je opdrachtovereenkomst of de eisen van de klant kunnen het wel vragen. Wij raden aan het in je werkwijze te noemen. Je blijft zelf verantwoordelijk voor de inhoud.

Kan AI trainingsmateriaal maken?

Ja, programma's, opdrachten, casussen, quizvragen en handouts zijn een eerste versie in minuten. Controleer de inhoud op juistheid en pas het aan op je groep. Voeg geen persoonsgegevens van deelnemers toe.

Wat doet een AI-consultant?

Een AI-consultant helpt een organisatie bepalen waar AI waarde heeft, begeleidt de invoering en traint medewerkers. Vraag naar een kleine eerste stap, naar hoe er met je data wordt omgegaan en naar meetbare resultaten.

Bronnen

Eindredactie: Jan van Musscher, hoofdredacteur · Zo werken we