In dit artikel
Een AI-scriptie schrijven mag in Nederland niet zomaar: of je ChatGPT of een andere AI-tool bij je scriptie mag gebruiken, bepaalt je eigen opleiding, en de examencommissie beslist als er twijfel is over fraude. Er is geen landelijke regel. Wel zie je op de officiële pagina's van universiteiten steeds hetzelfde patroon: AI als hulpmiddel mag vaak (brainstormen, taalcorrectie, feedback), AI-tekst als je eigen werk inleveren is fraude, en wat je gebruikt moet je vermelden. Hieronder lees je wat Utrecht, Leiden, de VU, Radboud, Groningen en TU Delft zeggen, wat als fraude telt, hoe je AI-gebruik verantwoordt, hoe AI-detectie werkt en wat je praktisch wel kunt doen.
Mag je ChatGPT gebruiken voor je scriptie?
Soms wel, soms niet, en dat verschilt per vak en opleiding. Dat zeggen de universiteiten zelf. Leiden schrijft: "Of je GenAI-tools mag gebruiken en hoe, kan per vak of opleiding verschillen." De VU is strenger in de standaardinstelling: je mag generatieve AI niet gebruiken, "tenzij de docent of examinator van je vak aangeeft of en hoe dat mag". Utrecht heeft een AI-index met 5 niveaus en laat de docent of cursuscoördinator bepalen welk niveau voor jouw vak of opdracht geldt.
Zoek dus eerst op wat jouw opleiding zegt: de studiehandleiding, Canvas of Brightspace, het scriptiereglement, de onderwijs- en examenregeling (OER). Staat er niets, vraag het je begeleider en bewaar het antwoord per mail. Hogescholen hebben eigen regels en geen enkele daarvan is hier algemeen te noemen, dus ook voor hbo geldt: begin bij je eigen opleiding.
Wat zeggen universiteiten en hogescholen?
| Instelling | Wat de officiële pagina zegt |
|---|---|
| Universiteit Utrecht | Open houding tegenover AI, 5 niveaus in de AI-index. Je docent bepaalt het niveau. Paper of scriptie door GenAI laten maken en als eigen werk inleveren is niet toegestaan en geldt als fraude. Je kunt gevraagd worden de gebruikte tool te noemen en je prompts en tussenversies te laten zien. Maak geen account aan met je UU-mailadres of SolisID bij een AI-tool, tenzij de universiteit die tool aanbiedt |
| Universiteit Leiden (pagina van Rechtsgeleerdheid) | Bronnen vermelden "geldt ook als je GenAI gebruikt". Een door AI gegenereerde tekst als eigen werk presenteren is plagiaat, ook als je hem herschrijft of vertaalt. Plagiaat is fraude, in het ergste geval mag je een jaar geen tentamens of examens doen. Let op: AI kan bronnen verzinnen |
| Vrije Universiteit | Standaard geen generatieve AI, tenzij de docent het toestaat. Taalcorrectie van je eigen tekst en informatie zoeken (die je kritisch beoordeelt) zijn voorbeelden van toegestaan gebruik. Letterlijk overnemen zonder bronvermelding is fraude |
| Radboud Universiteit | Negen regels, waaronder: gebruik alleen toegestane toepassingen, voer geen persoonsgegevens in, controleer de uitkomsten altijd dubbel en wees transparant over je gebruik. Microsoft 365 Copilot Chat met je Radboud-account staat op de pagina als toegestane toepassing voor tekst |
| Rijksuniversiteit Groningen | AI mag als hulpmiddel voor brainstormen, samenvatten en taalcorrectie. Je naam en versie van de tool, doel en manier van gebruik vermeld je bij GenAI-functies die nieuwe content maken. Een letterlijke kopie van AI-output als eigen werk is nooit toegestaan |
| UvA | Beleidskader gebaseerd op wetenschappelijke integriteit. Studenten moeten "aantoonbaar zelfstandig leerdoelen behalen". Faculteiten en opleidingen werken het uit |
| TU Delft (MSc Geomatics als voorbeeld) | Een uitgebreide verklaring van AI-gebruik is verplicht. Je moet alle inhoud van je scriptie zelfstandig kunnen verdedigen. Niet melden van AI-gebruik kan als fraude worden behandeld |
TU Delft regelt het per faculteit; het Geomatics-beleid is dus één voorbeeld en geen regel voor de hele universiteit. Hetzelfde geldt voor de andere instellingen: pagina's worden regelmatig aangepast, dus lees de actuele versie op de site van je eigen instelling.
Wat telt als fraude bij AI?
De formuleringen verschillen, de kern is gelijk. Bij Groningen is het fraude als het ingeleverde werk niet meer van jezelf is, zodat je kennis en vaardigheden niet meer te beoordelen zijn, of als je het gebruik niet correct vermeldt. Bij TU Delft (Geomatics) ontstaat fraude als AI de kennis of vaardigheden vervangt waarop je wordt beoordeeld. Bij Utrecht en Leiden is AI-tekst als eigen werk inleveren fraude of plagiaat.
Concreet loop je risico bij:
- AI-tekst kopiëren en als je eigen tekst inleveren, ook licht herschreven of vertaald (Leiden noemt dat uitdrukkelijk plagiaat).
- AI-gebruik verzwijgen terwijl je opleiding een verklaring vraagt.
- Bronnen of een literatuurlijst door AI laten maken zonder elke bron na te kijken.
- Persoonsgegevens of onderzoeksdata in een AI-tool zetten. Utrecht en Radboud waarschuwen hier uitdrukkelijk voor.
De Raad van State deed in de zomer van 2026 drie uitspraken over AI in scripties en ander studiewerk, waarover het Nederlands Juristenblad op 7 september schreef. Een student van de Rijksuniversiteit Groningen liet ChatGPT de bestaande literatuurlijst van een masterscriptie ordenen en kreeg daar fouten in terug. Dat was slordigheid en geen fraude, omdat de student kon aantonen dat de oorspronkelijke lijst klopte en de bronnen bestonden. In een tweede zaak liet een student de hele literatuurlijst door AI maken, met verzonnen bronnen, terwijl de opleiding een AI-verklaring met prompts eiste die ontbrak of onvolledig was. Daar bleef de fraudebeslissing staan. In de derde zaak ontkende de student AI-gebruik, maar kon de fouten die op AI-hallucinaties leken niet overtuigend verklaren. De Raad vond fraude de meest aannemelijke verklaring. De sanctie bepaalt de examencommissie; bij Leiden kan die in het ergste geval oplopen tot een jaar geen tentamens of examens.
Hoe vermeld je AI-gebruik in je scriptie?
Eerst vragen wat jouw opleiding wil: een aparte verklaring in een bijlage, een alinea in de methode, of een vermelding bij de bronnen. Radboud en Groningen noemen als minimum de naam en versie van de tool en het doel en de manier van gebruik. Utrecht zegt dat je prompts en tussenversies moet kunnen laten zien, dus bewaar die. Een eenvoudige verklaring kan zo:
Voor deze scriptie is ChatGPT (OpenAI) gebruikt om hoofdstukindelingen te bespreken en om feedback te krijgen op de leesbaarheid van eigen tekst. De inhoud, de bronnen en de conclusies zijn van de auteur. De gesprekken zijn bewaard.
Wil je AI-uitvoer echt als bron aanhalen, dan geeft APA op zijn eigen site (laatst bijgewerkt in april 2026) dit voorbeeld voor de tool:
OpenAI. (2025). ChatGPT [Large language model]. https://chatgpt.com
In de tekst staat dan (OpenAI, 2025). Volgens APA is de auteur het bedrijf dat de tool maakt, is de datum het jaar van de laatste update van de tool, en kan AI zelf geen auteur zijn. Wil je één specifiek gesprek aanhalen, dan gebruikt APA een andere vorm met de titel van de chat, de aanduiding [Generative AI chat] en de deellink. Vraag bij je opleiding of ze APA gebruiken en of ze AI-vermelding in die vorm willen. Sommige opleidingen willen alleen een verklaring.
Hoe werkt AI-detectie op universiteiten?
Veel instellingen gebruiken software als Turnitin, dat naast plagiaatcontrole ook een AI-indicator heeft. Die kijkt naar patronen in je tekst en geeft een percentage, en dat percentage is een schatting en geen bewijs. Turnitin zelf schrijft dat het fouten kan maken: bij documenten met meer dan 20 procent AI-tekst zit het percentage valse positieven volgens het bedrijf onder de 1 procent (getest op 800.000 teksten van vóór ChatGPT). Op zinsniveau is dat ongeveer 4 procent. Resultaten onder de 20 procent geeft Turnitin met een sterretje, omdat daar meer fouten voorkomen. Dat zijn cijfers van het bedrijf zelf, uit een blog van mei 2023, en de cijfers kunnen sindsdien zijn aangepast.
Belangrijker voor jou is wat de universiteiten ermee doen:
- Groningen schrijft dat scores van AI-detectietools niet als bewijs voor fraude gelden, omdat ze onbetrouwbaar zijn. Examinatoren controleren de authenticiteit van het werk en je moet de kans krijgen om gehoord te worden.
- TU Delft (Geomatics) zet het gebruik van AI-detectiesoftware als enig bewijs op de lijst van dingen die niet mogen. Bij verdenking volgt een mondelinge authenticiteitscheck.
- Utrecht en de VU beschrijven hetzelfde pad: de docent praat met je over je werk, bij twijfel gaat het naar de examencommissie, die beslist.
Wil je zelf weten hoe zulke tools werken en hoe betrouwbaar ze zijn? Dat staat in onze gids AI-detector: zo check je of een tekst door AI is geschreven. Het beste bewijs dat je werk van jou is, zijn je tussenversies, je notities en je vermogen om elke alinea uit te leggen.
Wat mag meestal wel en niet?
Dit is een gemiddelde van wat de officiële pagina's hierboven zeggen. Jouw opleiding kan strenger of ruimer zijn.
| Mag meestal | Mag meestal niet | Vraag het na |
|---|---|---|
| Brainstormen over onderwerp en onderzoeksvraag | Een hoofdstuk of de hele scriptie laten schrijven en inleveren | AI-samenvattingen van artikelen gebruiken als je eigen notities |
| Taalcorrectie van tekst die je zelf schreef | AI-tekst letterlijk overnemen zonder bronvermelding | Herschrijven door AI, ook als de inhoud van jou is |
| Feedback op je structuur of leesbaarheid | Verzonnen of niet nagekeken bronnen in je literatuurlijst | Data-analyse of code laten maken door AI |
| Literatuur verkennen met een tool die bronnen toont, waarna je de bronnen zelf leest | Persoonsgegevens of onderzoeksdata in een AI-tool plakken | Een eigen account op een commerciële tool gebruiken met je universiteitsmail |
| Uitleg van een moeilijk begrip of methode | AI-gebruik verzwijgen als verantwoording verplicht is | AI-vertalingen van bronnen in je tekst |
Praktisch: zo gebruik je AI bij je scriptie
Wat hieronder staat is een suggestie en geen toestemming. Kijk eerst of jouw opleiding het toestaat.
Brainstormen over je onderwerp
Context: bachelorscriptie voor [opleiding] over [onderwerp]. Geef me tien mogelijke onderzoeksvragen, met per vraag één zin over welke methode erbij past. Zeg erbij welke vragen waarschijnlijk te breed zijn voor één semester.
Je krijgt ideeën, geen onderzoek. Kies er een, spreek hem door met je begeleider.
Structuur bespreken
Dit is mijn inhoudsopgave met per hoofdstuk twee zinnen over wat erin komt: [plak]. Welke logische gaten zie je? Schrijf geen tekst, stel alleen vragen.
Door te vragen dat het model geen tekst schrijft, houd je het schrijven bij jezelf.
Feedback op je eigen tekst
Hieronder staat een alinea van mijzelf. Wijs aan waar mijn betoog onduidelijk is of een sprong maakt. Herschrijf niets. Tekst: [plak]
Het levert op wat een medestudent ook zou zeggen. Radboud noemt taalcorrectie van eigen tekst als toegestaan gebruik, mits het model geen nieuwe inhoud toevoegt.
Literatuur zoeken
Een gewone chatbot onthoudt geen betrouwbare literatuurlijst. Leiden waarschuwt dat GenAI-tools bronnen en citaten kunnen verzinnen, en Radboud vraagt je feiten en verwijzingen altijd te controleren. Gebruik daarom liever een tool die antwoorden aan echte bronnen koppelt, zoals Perplexity of NotebookLM, waar je je eigen artikelen in zet en antwoorden met verwijzingen naar die bronnen krijgt. Daarna doe je dit altijd zelf:
- Zoek elke genoemde bron op in Google Scholar, de catalogus van je bibliotheek of via de DOI.
- Lees de passage waar je naar verwijst. Een bron die bestaat, zegt niet automatisch wat de AI beweert.
- Neem alleen bronnen in je lijst op die je zelf hebt gezien.
Het verschil tussen de twee tools en ChatGPT staat in NotebookLM vs ChatGPT. Heb je een Google-studentenaanbod, dan staat het in Gemini gratis voor studenten. Wil je betere prompts schrijven, kijk dan bij ChatGPT-prompts die werken. En denk aan privacy: wat je in een chatbot zet, kan door het bedrijf worden bewaard, zie is ChatGPT veilig.
Ben je docent en zoek je de andere kant van dit verhaal, lees dan AI voor leraren.
Veelgestelde vragen
Mag ik ChatGPT gebruiken voor mijn scriptie?
Dat bepaalt je opleiding. Sommige instellingen staan hulp toe (brainstormen, taalcorrectie), andere verbieden AI tenzij de docent het toestaat. Zelf een tekst laten schrijven en die als eigen werk inleveren is bij alle instellingen die wij bekeken fraude of plagiaat. Vraag het je begeleider en leg het antwoord vast.
Kan mijn universiteit zien dat ik ChatGPT heb gebruikt?
Software kan een tekst als AI-achtig markeren, maar de officiële regels die we lazen (Groningen, TU Delft) zeggen dat zo'n score geen bewijs is. Docenten kijken naar je werk, vragen je het uit te leggen en betrekken de examencommissie bij twijfel. Verzonnen bronnen vallen sneller op dan de stijl van je tekst.
Wat gebeurt er als ik word beschuldigd van AI-fraude?
Je docent meldt het bij de examencommissie, die onderzoekt en beslist over fraude en sanctie. Volgens Groningen moet je de kans krijgen om gehoord te worden. Heb je je prompts, tussenversies en notities bewaard, dan kun je laten zien hoe je werk is ontstaan.
Hoe citeer ik ChatGPT in APA?
Volgens APA is de auteur het bedrijf: OpenAI. (jaar). ChatGPT [Large language model]. https://chatgpt.com, met in de tekst (OpenAI, jaar). Welke vorm je opleiding wil, hangt van je opleiding af. Sommige vragen een aparte verklaring in plaats van een bronvermelding.
Bronnen
- Universiteit Utrecht, AI-beleid voor studenten
- Universiteit Utrecht, richtlijnen gebruik GenAI binnen je studie
- Universiteit Leiden, scriptie en papers
- Vrije Universiteit, generatieve AI: jouw gebruik, onze verwachtingen
- Radboud Universiteit, verantwoord omgaan met GenAI in 9 regels
- Rijksuniversiteit Groningen, basisregels AI in het onderwijs
- UvA, beleidskader en richtlijnen GenAI in het onderwijs
- TU Delft, MSc Geomatics policy for the use of AI/LLM
- APA Style, AI references
- Turnitin, AI writing detection update from Turnitin's CPO
- Raad van State, uitspraak 202601424/1/A2 (12 augustus 2026)
- Raad van State, uitspraak 202601619/1/A2
- Raad van State, uitspraak 202601147/1/A2
- Nederlands Juristenblad, AI in scriptie is niet altijd fraude
- Google, NotebookLM features for students
Eindredactie: Jan van Musscher, hoofdredacteur · Zo werken we



