Prompt engineering: 50 ChatGPT-prompts die echt werken

Prompt engineering is de kunst om een AI-model zo te instrueren dat je een bruikbaar antwoord krijgt. OpenAI omschrijft het zelf als het ontwerpen en verbeteren van invoer om de antwoorden van een taalmodel te sturen. In de praktijk komt het erop neer dat je duidelijk opschrijft wat je wilt, voor wie, in welke vorm en met welke gegevens. Wie dat doet, merkt meteen verschil: minder gezwam, minder herschrijven.

Hieronder staat eerst een raamwerk van vijf onderdelen dat je in een minuut leert. Daarna volgen 50 Nederlandse prompts, gegroepeerd per soort werk, die je kunt kopiëren en aanpassen. De prompts werken in ChatGPT, maar ook in Claude en Gemini, want alle drie de aanbieders geven dezelfde basisadvies: wees duidelijk, geef context en voorbeelden, en verfijn het resultaat stap voor stap.

Wat is een goede prompt? Het raamwerk in vijf stappen

Een prompt is de tekst die je intypt. Een goede prompt bevat meestal deze vijf onderdelen, niet allemaal tegelijk, maar wel zo veel als de taak nodig heeft:

1. Rol. Wie moet het model zijn? "Je bent een ervaren HR-adviseur." Dat stuurt toon en vakkennis.
2. Taak. Wat moet er gebeuren, in één duidelijke opdracht. Eén taak per prompt werkt beter dan drie tegelijk.
3. Context. Voor wie is het, wat is de situatie, wat weet de lezer al? Het model kent jouw bedrijf, klant en gesprek niet, tenzij je het erbij zet.
4. Voorbeeld. Plak een tekst in jouw stijl of laat zien hoe het resultaat eruit moet zien. Een goed voorbeeld doet vaak meer dan tien regels uitleg.
5. Vorm. Hoe lang, welke opbouw, welke toon: "maximaal 120 woorden, drie alinea's, zakelijk maar vriendelijk" of "een tabel met drie kolommen".

Alles samen ziet er zo uit:

Je bent een ervaren klantenservicemedewerker bij een webwinkel in keukenspullen. Schrijf een antwoord op onderstaande klacht over een kapotte pan. De klant is boos maar beleefd. Bied een vervangende pan aan en vraag om een foto van de schade. Gebruik mijn schrijfstijl uit het voorbeeld hieronder: kort, warm, jij-vorm. Maximaal 100 woorden.

Klacht: [plak de klacht] Voorbeeld van mijn stijl: [plak een eerdere mail]

De officiële adviezen van de aanbieders komen hier op neer. OpenAI's hulppagina over prompts noemt: wees duidelijk en specifiek, verfijn stap voor stap, en omschrijf de gewenste toon met woorden als formeel, vriendelijk of zakelijk. Googles gids voor Gemini noemt het meegeven van de taak, de beperkingen en het uitvoerformaat, het gebruik van voorbeelden en het verstrekken van context. Anthropic verwijst voor Claude naar dezelfde basis: duidelijkheid, voorbeelden, structuur en de ruimte om te laten nadenken.

Een paar kleine gewoonten helpen elke keer:

• Schrijf in het Nederlands als je Nederlandse tekst wilt. De drie grote chatbots snappen en schrijven Nederlands goed. Zet er bij gevoelige details bij of je Nederlands of Vlaams wilt.
• Laat het model vragen stellen: "Stel me eerst maximaal drie vragen als je informatie mist."
• Zie het eerste antwoord als een concept. Vraag om aanpassingen: "korter", "minder formeel", "begin met de conclusie".

50 ChatGPT-prompts om te kopiëren

Vervang alles tussen vierkante haken door je eigen gegevens. De prompts zijn bewust kort gehouden; hoe meer relevante context je toevoegt, hoe beter het resultaat.

Mail en tekst

1. Mail schrijven

Schrijf een zakelijke mail aan [naam, functie] om [doel]. Toon: vriendelijk en direct. Maximaal 120 woorden. Sluit af met een duidelijke vraag of vervolgstap.

2. Lastige mail beantwoorden

Hieronder staat een mail van een ontevreden klant. Schrijf een antwoord dat de klacht erkent, niets belooft wat niet waargemaakt kan worden en eindigt met een concreet voorstel. Mogelijk aanbod: [lijst]. Mail: [plak mail]

3. Tekst herschrijven in een andere toon

Herschrijf de tekst hieronder in een warme, persoonlijke toon voor een zakelijke lezer. Behoud alle feiten en de lengte. Tekst: [plak tekst]

Meer varianten, zoals B1-niveau of formeler, en welke tools het best werken voor Nederlands staan in onze gids over tekst herschrijven met AI.

4. Tekst korter maken

Maak deze tekst 40 procent korter zonder dat er een feit verloren gaat. Schrap herhaling en opvulling. Geef alleen de nieuwe tekst. Tekst: [plak tekst]

5. Spelling en grammatica controleren

Controleer de tekst hieronder op spelling, grammatica en stijl. Geef eerst de verbeterde tekst en daarna een lijstje met de belangrijkste wijzigingen. Verander de inhoud niet. Tekst: [plak tekst]

6. Schrijfstijl nabootsen

Hieronder staan drie teksten van mijzelf. Beschrijf mijn schrijfstijl in vijf punten (zinslengte, woordkeuze, toon, opbouw, eigenaardigheden). Schrijf daarna een tekst over [onderwerp] in die stijl. Teksten: [plak drie teksten]

7. Moeilijk nieuws brengen

Er moet [slecht nieuws] verteld worden aan [ontvanger]. Schrijf drie versies van het bericht: zakelijk, empathisch en kort. Geef bij elke versie één zin over wanneer die het best past.

8. Een zakelijk document opzetten

Maak een inhoudsopgave voor een [soort document, bijvoorbeeld projectvoorstel] voor [doelgroep] over [onderwerp]. Geef per onderdeel in één zin aan wat erin moet komen. Vraag me eerst om ontbrekende informatie.

Samenvatten

9. Lang document samenvatten

Vat het bijgevoegde document samen in vijf bullets voor een drukke manager. Begin met de belangrijkste conclusie. Noem daarna de drie belangrijkste risico's. Gebruik alleen informatie uit het document.

10. Samenvatten voor een bepaalde lezer

Leg de tekst hieronder uit aan iemand zonder vakkennis, in maximaal 150 woorden. Gebruik geen jargon. Tekst: [plak tekst]

11. Verschillen tussen twee documenten

Vergelijk de twee bijgevoegde contracten. Zet in een tabel per onderwerp wat er in elk staat, en markeer de punten waarop ze verschillen. Verzin niets: staat iets er niet in, schrijf dan "niet vermeld".

12. Actiepunten uit een tekst halen

Haal uit onderstaande tekst alle afspraken en actiepunten. Zet ze in een tabel met kolommen: actie, wie, deadline. Is iets niet genoemd, laat de cel dan leeg. Tekst: [plak tekst]

13. Artikel beoordelen

Lees dit artikel en geef: (1) de kernboodschap in één zin, (2) drie argumenten van de schrijver, (3) twee punten waar kritisch op gelet moet worden. Artikel: [plak tekst]

14. Citaten met vindplaats

Vat het bijgevoegde rapport samen in tien punten. Zet bij elk punt de paginanummer of het hoofdstuk waar het staat, zodat het na te lopen is.

Vergaderingen

15. Agenda opstellen

Maak een agenda voor een vergadering van [duur] over [onderwerp] met [aantal] deelnemers. Zet per punt de tijd, de eigenaar en of het gaat om informeren, bespreken of beslissen.

16. Notulen maken

Maak van onderstaande aantekeningen nette notulen met: aanwezigen, besproken punten, besluiten en actiepunten (wie, wat, wanneer). Voeg niets toe wat niet in de aantekeningen staat. Aantekeningen: [plak tekst]

17. Opvolgmail na de vergadering

Schrijf een opvolgmail aan de deelnemers op basis van de notulen hieronder. Maximaal 150 woorden, besluiten bovenaan, actiepunten als lijst met naam en datum. Notulen: [plak tekst]

18. Voorbereiden op een lastig gesprek

Morgen staat er een gesprek met [rol] over [onderwerp]. Mijn doel is [doel]. Welke vijf vragen kan de ander stellen, en wat zijn goede antwoorden? Speel daarna de ander en laat mij oefenen.

19. Vergadering korter maken

Hieronder staat de agenda van onze wekelijkse vergadering van een uur. Stel een versie voor van 30 minuten. Wat kan per mail, wat moet in de vergadering? Agenda: [plak agenda]

20. Beslisdocument

Zet onze discussie hieronder om in een beslisnotitie van één pagina: probleem, opties, voor- en nadelen per optie, advies en wat we nog moeten uitzoeken. Discussie: [plak tekst]

Marketing en LinkedIn

21. Productbeschrijving

Schrijf een productbeschrijving van 80 woorden voor [product] voor [doelgroep]. Noem eerst het voordeel voor de koper, dan de kenmerken. Geen superlatieven. Kenmerken: [lijst]

22. LinkedIn-post uit een ervaring

Schrijf een LinkedIn-post van maximaal 150 woorden over [ervaring of les]. Begin met een concrete zin die de lezer meteen een beeld geeft. Gebruik korte alinea's, geen hashtags en geen emoji. Schrijf in de ik-vorm.

23. Posts in jouw stem

Hieronder staan drie van mijn eerdere LinkedIn-posts. Analyseer mijn stijl en schrijf een nieuwe post over [onderwerp] die daar niet van te onderscheiden is. Posts: [plak drie posts]

Hoe je die stem vastlegt en waarom LinkedIn generieke AI-posts minder bereik geeft, lees je in AI voor LinkedIn gebruiken zonder als een robot te klinken.

24. Zes openingszinnen

Geef zes verschillende openingszinnen voor een post over [onderwerp], elk in een andere stijl: vraag, stelling, cijfer, anekdote, tegenstelling, korte zin. Daarna wordt er een gekozen.

25. Nieuwsbrief-onderwerpregels

Schrijf tien onderwerpregels voor een nieuwsbrief over [onderwerp] voor [doelgroep]. Maximaal 50 tekens. Geen clickbait. Geef bij de beste drie een reden.

26. Klantpersona's

Maak drie korte klantprofielen voor [product]. Geef per profiel: functie, grootste frustratie, wat ze al geprobeerd hebben en welk argument hen overtuigt. Baseer je op de informatie hieronder en verzin geen cijfers. Informatie: [plak tekst]

27. Advertentieteksten testen

Schrijf vijf variaties op de advertentietekst hieronder, elk met een andere invalshoek (prijs, gemak, tijdwinst, zekerheid, sociaal bewijs). Maximaal 30 woorden per variant. Tekst: [plak tekst]

28. Webteksten beoordelen

Je bent een kritische copywriter. Lees mijn landingspagina en geef een lijst van de vijf zwakste punten, met per punt een verbeterde zin. Pagina: [plak tekst]

Excel en data

29. Formule laten maken

Het werk gebeurt in Excel (Nederlandstalige versie, dus met puntkomma's en Nederlandse functienamen). In kolom A staan datums, in kolom B bedragen. Schrijf een formule die de som van alle bedragen in oktober 2026 geeft, en leg in twee zinnen uit hoe die werkt.

30. Formule uitleggen

Leg stap voor stap uit wat deze Excel-formule doet, in gewone taal: [plak formule]. Noem een situatie waarin hij een foutmelding geeft.

31. Fout zoeken

Deze formule geeft de foutmelding #N/B: [formule]. De gegevens staan in [beschrijving]. Wat zijn de drie meest waarschijnlijke oorzaken en hoe zijn ze te controleren?

32. Data opschonen

Hieronder staat een lijst namen in wisselende notatie. Zet ze in één notatie (voornaam, tussenvoegsel, achternaam), corrigeer hoofdletters en geef het resultaat als tabel. Wijzig geen namen zelf. Lijst: [plak lijst]

33. Analyse van een bijgevoegde sheet

Bekijk de bijgevoegde spreadsheet. Wat zijn de vijf opvallendste patronen? Noem per patroon de cijfers waarop je je baseert, en zeg erbij hoe zeker je bent. Maak geen aannames over ontbrekende data.

34. Samenvatting van enquêteresultaten

Hieronder staan open antwoorden uit een klanttevredenheidsenquête. Groepeer ze in maximaal zes thema's, geef per thema het aantal antwoorden en twee representatieve citaten. Antwoorden: [plak tekst]

Leren

35. Uitleg op jouw niveau

Leg [onderwerp] uit alsof de lezer [beginner/gevorderde] is met achtergrond in [vakgebied]. Gebruik een voorbeeld uit mijn werk. Eindig met drie controlevragen.

36. Overhoren

Overhoor me over de tekst hieronder. Stel één vraag tegelijk, wacht op mijn antwoord, beoordeel het en ga dan door. Begin eenvoudig en maak het steeds moeilijker. Tekst: [plak tekst]

37. Studieplan

Doel: [vaardigheid] leren in [aantal] weken met [uren] per week. Maak een weekplan met per week een doel, oefeningen en een korte toets aan het eind. Vraag eerst wat mijn beginniveau is.

38. Een concept van drie kanten

Leg [concept] uit op drie manieren: met een analogie, met een stappenplan en met een voorbeeld uit het dagelijks leven. Zeg erbij welke uitleg waarschijnlijk het best beklijft.

39. Fouten in mijn redenering

Hieronder staat mijn redenering of uitwerking. Zoek de zwakke plekken en tegenargumenten, en wees daarbij kritisch in plaats van aardig. Redenering: [plak tekst]

40. Flashcards

Maak 15 flashcards van de tekst hieronder in het formaat "vraag | antwoord", zodat ze te plakken zijn in een spreadsheet. Tekst: [plak tekst]

Persoonlijk

41. Weekmenu

Maak een weekmenu voor [aantal] personen, vegetarisch, maximaal 30 minuten koken per dag, met ingrediënten die bij een Nederlandse supermarkt te koop zijn. Geef daarna een boodschappenlijst gesorteerd per afdeling.

42. Reisplan

Plan een driedaagse trip naar [stad] voor [reisgezelschap] met een budget van [bedrag]. Houd rekening met [voorkeur]. Geef per dag ochtend, middag en avond, en noem wat vooraf gereserveerd moet worden. Controleer openingstijden en prijzen zelf, die kunnen veranderen.

43. Een formele brief

Schrijf een bezwaarbrief aan [instantie] over [onderwerp]. Feiten: [lijst]. Toon: zakelijk en beleefd. Zet bovenaan de vraag en de gewenste reactietermijn.

44. Beslissing wegen

Twijfel tussen [optie A] en [optie B]. Mijn criteria zijn [lijst]. Maak een tabel met scores per criterium, leg de afweging uit en zeg welke aannames je maakt. Stel eerst vragen als iets onduidelijk is.

45. Speech of toost

Schrijf een toost van maximaal twee minuten voor [gelegenheid] voor [persoon]. Verwerk deze twee anekdotes: [anekdotes]. Toon: warm en een beetje grappig, zonder grappen ten koste van de ander.

46. Een lastig gesprek oefenen

Speel [rol, bijvoorbeeld mijn leidinggevende] in een gesprek waarin [wens, bijvoorbeeld salarisverhoging] gevraagd wordt. Wees realistisch en kritisch. Geef me na drie beurten feedback op mijn argumenten.

Beeld

47. Een afbeelding beschrijven en genereren

Maak een afbeelding van [onderwerp] in de stijl van een [stijl, bijvoorbeeld waterverf]. Beeldverhouding [liggend/vierkant/staand]. Kleurenpalet: [kleuren]. Geen tekst in de afbeelding.

48. Een foto laten beschrijven

Beschrijf de bijgevoegde foto in twee zinnen als alt-tekst voor een website, in het Nederlands. Noem wat er te zien is, niet wat het betekent.

49. Tekst uit een afbeelding halen

Haal alle tekst uit de bijgevoegde afbeelding (bijvoorbeeld een bon of whiteboard) en zet die in een nette lijst. Markeer woorden die je niet zeker kunt lezen met [?].

50. Een afbeelding bijstellen

Pas de eerdere afbeelding aan: behoud de compositie, maar maak de achtergrond lichter en haal de persoon aan de rechterkant weg. Verander verder niets.

Wil je meer prompts voor een specifiek vak? Voor marketeers en LinkedIn komt er een eigen overzicht met prompts voor marketing en prompts voor LinkedIn. Transparantie: onze hoofdredacteur is medeoprichter van Postiv, een LinkedIn-contentcoach, en daarom zie je hier een banner van Postiv. Die advertentie staat los van de inhoud.

Tips die nu het verschil maken

De grote chatbots zijn de afgelopen tijd flink veranderd. Wat dat voor je prompts betekent:

Stuur een reasoning-model op doel, een gewoon model op stappen. OpenAI schrijft in zijn prompting-gids dat redeneermodellen betere resultaten geven bij opdrachten met alleen hoofdlijnen, een beetje zoals een ervaren collega aan wie je het doel geeft. Gewone GPT-modellen hebben meer baat bij precieze instructies, zoals bij een junior. In de GPT-6-familie kunnen ontwikkelaars in de API ook de redeneerinspanning instellen. Wat je in de modelkiezer van ChatGPT te zien krijgt, hangt af van je abonnement. Bij een lastige analyse kies je een model dat langer nadenkt; voor een snelle mail is dat zonde van de wachttijd.

Gebruik bijlagen in plaats van plakwerk. In ChatGPT kun je bestanden bijvoegen, zoals pdf's, spreadsheets en afbeeldingen. Zeg erbij wat het model ermee moet doen en dat het alleen uit het bestand mag putten. Dat vermindert verzinsels. Zie ook onze uitleg over hoe taalmodellen werken.

Zet vaste afspraken in je instellingen. Onder Instellingen, Personalisatie (op de telefoon: Customize ChatGPT) vind je volgens OpenAI de custom instructions. Wat je daar zet, geldt voor al je chats. Gratis en Go-gebruikers mogen er 1.500 tekens in kwijt, Plus, Pro en zakelijke abonnementen 5.000. Handig voor dingen als "schrijf in het Nederlands, kort, geen opsommingen tenzij erom gevraagd wordt". Het geheugen van ChatGPT onthoudt daarnaast dingen over je.

Werk met projecten voor terugkerend werk. Een project houdt chats, bestanden en instructies bij elkaar, bijvoorbeeld per klant. Volgens OpenAI gelden projectinstructies alleen binnen dat project en gaan ze voor op je algemene custom instructions. Het aantal bestanden hangt af van je abonnement: 5 in Free, 25 in Go en Plus, 40 in Pro, Business, Enterprise en Edu. Meer staat in onze uitleg over projecten in ChatGPT, en wie een vaste assistent wil kan een eigen custom GPT maken.

Vraag om denkwerk vooraf, niet achteraf. Zin als "Leg eerst je aanpak uit en pas daarna het antwoord" of "Noem je aannames" werkt in alle drie de chatbots. In Googles gids staat daarnaast dat je lange gegevens vooraan zet en je vraag helemaal aan het eind, en dat is ook bij andere modellen een prima gewoonte.

Splits grote taken. Googles gids raadt aan complexe opdrachten in aparte prompts te knippen en de uitkomsten aan elkaar te koppelen. Eerst een opzet, dan de tekst, dan de eindredactie.

Wat werkt niet (meer)

• Magische formules. "Neem diep adem" of "dit is heel belangrijk voor mijn carrière" vervangen geen context. De officiële gidsen van OpenAI, Anthropic en Google die wij lazen, vragen om duidelijkheid en context, niet om zulke trucjes.
• Alles in één prompt. Tien opdrachten tegelijk geven een middelmatig resultaat op elk onderdeel. Knip het op.
• Blind vertrouwen op feiten. Taalmodellen kunnen overtuigend iets verzinnen. Controleer cijfers, namen, wetten en bronnen, vooral als je geen bijlage of zoekopdracht gebruikt.
• Vage opdrachten. "Maak het beter" levert willekeur op. Zeg wat beter betekent: korter, concreter, formeler.
• Eindeloos doorgaan in één chat. Wordt een gesprek lang en rommelig, begin dan een nieuwe chat met een korte samenvatting van wat je al hebt.
• Het eerste antwoord als eindproduct. Lees het kritisch, vraag door en pas aan.

Privacy: wat plak je niet in een prompt?

Behandel een chatbot als een externe partij. Plak geen wachtwoorden, BSN-nummers, medische gegevens, klantlijsten of vertrouwelijke contracten in een gratis privéaccount, en haal namen en andere herleidbare gegevens eruit (bijvoorbeeld door "Klant A" te schrijven).

Volgens OpenAI kan bij persoonlijke accounts inhoud uit gesprekken en projecten worden gebruikt om modellen te verbeteren als de instelling "Improve the model for everyone" aanstaat. Bij ChatGPT Business, Enterprise en Edu gebeurt dat standaard niet. Je kunt de instelling uitzetten en je kunt een tijdelijk gesprek (temporary chat) gebruiken voor iets gevoeligs. Houd er rekening mee dat de custom instructions die je opslaat ook onder die gegevens vallen. Of je ChatGPT op het werk mag gebruiken, hangt af van wat je werkgever toestaat; lees daarover onze gids over ChatGPT op het werk. Voor de vraag welke chatbot bij je past, zie de beste AI-chatbots op een rij.

Veelgestelde vragen

Wat is prompt engineering?

Het ontwerpen en verbeteren van de tekst die je aan een AI-model geeft, zodat het antwoord beter past bij wat je nodig hebt. Je hoeft er niet voor te kunnen programmeren: het is vooral duidelijk schrijven, context meegeven en bijsturen.

Kan ik deze prompts ook in Claude en Gemini gebruiken?

Ja. Alle prompts hierboven zijn gewone tekst en werken in ChatGPT, Claude en Gemini. De antwoorden verschillen in stijl en detail, dus probeer dezelfde prompt gerust in meer dan één chatbot en vergelijk, bijvoorbeeld via Claude vs ChatGPT.

Moet ik in het Nederlands of in het Engels prompten?

Voor Nederlandse teksten werkt Nederlands prima. Voor technische vragen of code kun je Engels proberen en daarna laten vertalen. Test het bij jouw taak, want het wisselt per onderwerp.

Hoe lang moet een prompt zijn?

Zo lang als nodig is om de taak, de context en de gewenste vorm te beschrijven. Een zin kan genoeg zijn voor een simpele vraag, een lastige opdracht heeft al snel een alinea nodig. Meer tekst helpt alleen als die relevant is.

Waarom geeft ChatGPT een ander antwoord op dezelfde prompt?

Taalmodellen genereren elke keer opnieuw een antwoord, dus uitkomsten verschillen. Je instellingen, het gekozen model, je custom instructions en eerdere berichten in de chat spelen ook mee. Wil je consistentie, geef dan een voorbeeld en een vaste vorm mee.

Bronnen

• Prompt engineering best practices for ChatGPT (OpenAI Help Center)
• Prompt engineering (OpenAI developers)
• ChatGPT Custom Instructions (OpenAI Help Center)
• Projects in ChatGPT (OpenAI Help Center)
• Prompting best practices (Anthropic)
• Prompting strategies (Google, Gemini API)